Chất lượng không khí: tiêu chuẩn là ngọn, môi trường là gốc

Theo các tài liệu hiện nay, trong đó có White Paper về IAQ, có thể thấy một thực tế rõ ràng: chưa tồn tại một tiêu chuẩn chất lượng không khí trong nhà (IAQ) toàn cầu thống nhất. Các hướng dẫn và quy chuẩn khác nhau giữa các quốc gia, tổ chức, khiến chính phủ, đơn vị tích hợp hệ thống, chủ đầu tư và cộng đồng thiếu đi những mốc tham chiếu rõ ràng, dễ hiểu và có thể hành động được.

Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn, câu hỏi quan trọng không chỉ là thiếu tiêu chuẩn, mà là: vì sao chúng ta ngày càng phải phụ thuộc vào các tiêu chuẩn và thiết bị để “sửa chữa” không khí?

Gốc rễ của vấn đề không nằm trong phòng kín, mà nằm ở môi trường sinh sống tự nhiên. Khi con người khai thác tài nguyên quá mức, tiêu thụ năng lượng và vật chất vượt xa nhu cầu thiết yếu, môi trường bị tàn phá, không khí ngoài trời ô nhiễm – và hệ quả tất yếu là không khí trong nhà cũng suy giảm. Lúc đó, chúng ta buộc phải tạo ra thêm tiêu chuẩn, thêm thiết bị, thêm hệ thống để đối phó với chính hậu quả do mình gây ra.

Ở một góc nhìn khác, không thể phủ nhận rằng một phần các tiêu chuẩn và giải pháp IAQ ngày nay cũng gắn liền với mục tiêu thương mại. Việc sản xuất hàng loạt cảm biến, máy lọc, thiết bị HVAC tiên tiến tiêu tốn tài nguyên, năng lượng và phát thải trong suốt vòng đời sản phẩm. Nếu không được tiếp cận một cách tỉnh táo, những giải pháp “bảo vệ sức khỏe” này có thể vô tình tiếp tục gây áp lực lên môi trường – đi ngược lại mục tiêu ban đầu.

Điều đó không có nghĩa là tiêu chuẩn IAQ là sai. Tiêu chuẩn là cần thiết, đặc biệt để bảo vệ các nhóm dễ tổn thương và nâng cao nhận thức cộng đồng. Nhưng tiêu chuẩn chỉ nên được xem là công cụ, không phải là đích đến.

Đích đến thực sự phải là một lối sống hài hòa với thiên nhiên:
con người biết đủ, giảm ham muốn tiêu dùng không cần thiết, tôn trọng tài nguyên, ưu tiên giải pháp tự nhiên, thông gió tự nhiên, không gian xanh và thiết kế bền vững. Khi môi trường được bảo vệ, không khí sạch trở thành điều hiển nhiên, chứ không phải là thứ phải “đo, kiểm soát và mua thêm”.

Cuối cùng, yêu môi trường không bắt đầu từ cảm biến hay tiêu chuẩn, mà bắt đầu từ nhận thức và lựa chọn sống của mỗi người. Nếu chúng ta bảo vệ được môi trường, thì những câu chuyện về chất lượng không khí sẽ không còn là cuộc chạy đua công nghệ, mà trở lại đúng bản chất: không khí sạch là món quà tự nhiên, không phải là sản phẩm phải mua bằng mọi giá.